Spomenik Mare Resavkinje

Spomenik Mare Resavkinje podignut je 1926. u čast palim ratnicima varoši Svilajnca u borbama 1912-1918. godine. Svilajnac je 27. oktobra te godine imao retko viđenu svečanost. Spomenik je podignut dobrovoljnim prilozima, a otkriven je na dan kada je Svilajnac 1915. godine pao u ruke neprijatelju, a istog dana je 1918. godine oslobođen od neprijatelja. Na mermernom postamentu urezana su imena oko 400 poginulih ratnika Svilajnca sa slikama., a pri dnu imena članova Odbora  za podizanje spomenika. Statua devojke u narodnoj nošnji stoji na samom vrhu. U desnoj ruci drži visoko podignutu plamen-buktinju, a u levoj lovorov venac, simbole pobede i napretka. Spomenik i trg su ime dobili po legendi o devojci - ratniku. Spomenik je delo vajara Ivana Zajca, a za statuu je pozirala Zor Milosavljević - Bidžić.

Na svečanosti otvaranja spomenika govor je držao komandant Timočke divizijske oblasti, general Petar Lazarević, rođen u Svilajncu 1875. godine.Svečanost je uveličana plotunima počasne čete i intoniranjem himne, kao i umetničkim programom hora "Stanković" iz Beograda. Na dan otkrivanja spomenika sve radnje i državna nadleštva bile su zatvorene. Na domovima, čak i na malim udžericama bile su istaknute trobojnice i crne zastave, simboli ponosa i tuge, jer nije bilo skoro ni jedne porodice koja nie izgubila u ratovima po kog svog člana. Retka koincidencija da jedno mesto jednog istog dana evocira časove tuge svog pada u ropstvo i časove radosti koje je donelo oslobođenje od okupatora.

Međutim, u noći između 7. i 8. jula 1944. godine četnici su u znak osvete skinuli bronzanu statuu Mare Resavkinje sa spomenika i uništili je. Srećom, kalup iste statue je po završetku rata još uvek postojao, te je iznova izliven i postavljen 29. novembra 1951. godine, gde i danas stoji.

Izvor: Trujić N. (1977): Sto godina Gimnazije u Svilajncu (1877-1977.).

Spomenik Stevanu Sinđeliću

U spomen hrabrosti i odvažnosti Stevana Sinđelića - resavskog vojvode i junaka Prvog srpskog ustanka 1991. godine podignut je spomenik. Rad je akademskog vajara iz Beograda Mihaila Paunovića i rađen je u bronzi.

Pokret statue je veoma prepoznatljiv i predstavlja odlučujući trenutak bitke na Čegru kada je Sinđelić pucao u bure baruta pri čemu je poginulo mnogo i srpskih i turskih ratnika. Samo neposredno okruženje spomenika simbolično predstavlja šanac u kome se taj presudan momenat odigrao.

Crkva Svetog Nikole

Svilajnačka crkva, posvećena Prenosu moštiju Svetog Nikole, građena je tokom 1827. godine. Podignuta je zalaganjem kneza Miloša Obrenovića i velikim angažovanjem resavskog knjaza Milosava Zdravkovića Resavca. Zahvaljujući visokom političkom položaju i ugledu koji je Resavac uživao kod kneza, na izgradnji crkve angažovani su najpoznatiji neimari toga doba – Janko Mihailović i Nikola Đorđević. Izrada prvog ikonostasa, koji je premešten u crkvu u selo Dubnica, poverena je Jovanu Sterijeviću, poznatijem kao Janja Moler. Ovaj majstor slikao je u većini crkava za koje se vezuje ime Miloša Obrenovića, te je stekao ugled kneževog dvorskog slikara. Danas u unutrašnjosti crkve Svetog Nikole dominira reprezentativan ikonostas koji je polovoinom osme decenije devetnaestog veka izradio Dimitrije Posniković, veoma tražen i cenjen slikar u Srbiji onoga vremena. Važan događaj u istoriji svilajnačke crkve, koja svedoči o njenom mestu i značaju jeste postavljanje zvona, marta 1830. godine, nekoliko meseci pre nego što je turska uprava hatišerifom Srbima priznala pravo na slobodu vere, čime je odobrena i upotreba zvona u crkvi.

U porti hrama je staro groblje gde su sahranjivani ugledni Svilajnčani i sveštenici. Veličinom i mestom, uz južni zid crkve, dominira nadgrobni spomenik knezu Milosavu Zdravkoviću Resavcu, zatim grobovi Dobrosava Zdravkovića Resavca i vojvode crnorečkog Milisava. Iza oltarske apside, na mestu koje je manje ugledno, nalazi se grupa manjih nadgrobnih spomenika.

Od predmeta koji se čuvaju u riznici crkve posebnom lepotom ističu se oni koji potiču iz devetnaestog veka. Dragocenošću materijala i izvanrednom filigranskom obradom izdvajaju se putir i krst, koje je resavski knez darivao crkvi 1827. godine, a od bogoslužbenih knjiga značajnu vrednost ima i Jevanđelje štampano u Moskvi štampano 1759. godine.

Zgrada Resavske biblioteke

Po svojoj nameni bila je porodična kuća svilajnačkog trgovca i političara Dimitrija - Mite Isakovića, osnivača prvog novčanog zavoda u Resavi, Resavske štedionice. Podignuta je 1903. godine na današnjem Lazinom trgu, projektovanom ličnim zalaganjem kneza Miloša. Neko vreme služila je kao zgrada pomenute ustanove kada je bila stecište privrednog života Svilajnca.

Od 1986. godine u objektu se nalazi Resavska biblioteka. Osnovana je kao Čitaonica Omladine Resavske avgusta 1868. godine.

Resavska biblioteka je danas stecište kulturnog života i 2008. godine je obeležila 140 godina svog postojanja. Obuhvata Dečje odeljenje, Odeljenje za odrasle i Zavičajno odeljenje sa fondom neknjižne građe od osam hiljada dokumenata o Svilajncu, te predstavlja trezor svedočanstava prošlosti i tradicionalne kulture, istovremeno i marker savremenih zbivanja koja neminovno postaju deo istorije.

Sam arhitektonski izgled je karakterističan za početak dvadesetog veka i zahvaljujući njemu je proglašena spomenikom kulture.

Zgrada stare bolnice

Zgrada stare bolnice proglašena je spomenikom kulture zbog svog arhitektonskog i istorijskog značaja. Predstavlja jedan od prvih centara razvoja zdravstva i zdravstvene kulture u ovom delu Srbije. Projektovao ju je Svetozar Jovanović stariji u neoklasicističkom stilu. Građena je od 1906. do 1909. godine i sve do danas je sačuvana u svom izvornom stanju  i obavlja funkciju kojoj je od početka namenjena.

Zgrada Gimnazije

Zgrada Gimnazije građena je između 1875. i 1877. godine u pojednostavljenom klasicističkom stilu, uobičajenom za javne objekte toga vremena. Proglašena je spomenikom kulture kao vredno i očuvano graditeljsko nasleđe.Objekat je, osim po arhitektonskoj vrednosti značajan i po doprinosu obrazovanju, nauci i kulturi u istoriji resavskog kraja.

Namena objekta bila je za potrebe osnovne škole, ali je, po osnivanju, ustupljena gimnazijskoj realci koja je u početku brojala samo dva razreda, a 1881. godine dobila sva četiri. Prema prvobitnom planu, zgrada Gimnazije je bila kraća za dužinu učionice, pa je navedeni deo prema crkvenoj porti dograđen 1935. godine.

Kuća u Ustaničkoj ulici

Kuća u Ustaničkoj ulici je sagrađena kao porodična za potrebe Žarka Todorovića-Maričića, svilajnačkog knjižara i kasnije dvorskog bibliotekara Aleksandra Karađorđevića. Arhitektonska kompozicija je akademska, zidno platno je eklektički oblikovano sa elementima neorenesanse. Enterijer je bogato opremljen, u mermeru, keramici i drvetu. Ova kuća je ima poseban kulturni i istorijski značaj zbog svojih arhitektonskih i stilskih vrednosti.

Autori: Ružica Sibinović-Rajković i Nešić Ivana

Galerija Svilajnac danas>>>