Miljkov manastir

Miljkov manastir se prvi put pominje u turskom popisu kao manastir Prečiste Vavedenje sredinom 15. veka. Ranije se zvao Bukovica, po selu koje je u blizini nekada postojalo. Današnje ime je dobila po svom dobrotvoru, knezu Miljku Tomiću, koji je na temeljima stare podigao novu crkvu.

Manastir je imao važnu ulogu u vreme Prvog srpskog ustanka zbog svog položaja u blizini skele na Moravi kuda je prenošeno oružje i municija. Srodstvo oca Miljka sa Karađorđem je doprinelo da manastir zauzme značajno mesto u Prvom srpskom ustanku jer su se u njemu ustanici iz Resave i Šumadije tajno sastajali. Zvono iz Miljkova je verovatno bilo prvo zvono koje je zazvonilo u oslobođenoj Srbiji 1830. godine. Odneto je u Kragujevac, a potom u Ravanicu, gde se i danas nalazi. Na njemu postoji natpis: "liveno za vlade vrhovnog vožda naroda srpskog Georgija Petroviča" i bilo je poklon Miljkovu za pruženu pomoć u organizaciji Ustanka.

U vreme posle boljševičke revolucije u Rusiji veliki broj crkvenih velikodostojnika je prebegao na zapad. Sporazumom između Srpske Pravoslavne i Ruske zagranične crkve, Miljkovo je postao rusko-srpski opštežiteljni manastir. Predstavljao je centar Ruske crkvene dijaspore u Srbiji, posećivan od strane najviših ruskih crkvenih velikodostojnika iz celog sveta. Sveti Jovan Šangajski, zaštitnik putnika, zamonašen je 1926. godine u ovom manastiru. Danas se ovde mogu celivati čestice njegovih, kao i mošti Svete Jelisavete i inokinje Varvare.

Po napuštanju Miljkova ruski monasi su za sobom ostavili kopiju čudotvorne ikone Bogorodice Ahtirske, jedne od najpoznatijih ruskih ikona.

Svoj današnji izgled sa crkvom i dva konaka manastir je dobio 1856. godine. Crkva je sazidana od kamena sa tlocrtom u obliku trolista, a iznutra oslikana živim bojama najvećim delom rukom monaha Nauma (Andrića) 1967/1968. godine. Živopis obuhvata kopije najlepših srednjevekovnih fresaka.

Crkva polubrvnara

U crkvenoj porti u selu Gložane nalaze se najstarija očuvana crkva polubrvnara u Resavi zajedno sa novom crkvom izgrađenom 1937. godine. Obe su posvećene Svetom Nikoli. Polubrvnara je sagrađena 1820. godine na ostacima crkve spaljene u doba Turaka.

Arhitektonska vrednost crkve je velika jer pripada tipu većih crkava ove vrste, a neki od njenih oblika mogu se meriti sa najuspelijim ostvarenjima brvnarskog načina gradnje.

Ikonostas i ikone datiraju iz perioda gradnje crkve i predstavljaju posebnu vrednost, a slikao ih je malo poznati slikar Kostadin.

Dobreševo

Na sejalištu nekadašnjeg sela Dobrševo, oko 2 km uzvodno od Miljkovog manastira u XVII veku sagrađen je manastir posvećen Sv. Nikolaju Čudotvorcu. Selo Dobreševo više ne postoji, a njegova teritorija pripala je ataru sela Gložane.

Zalaganjem žitelja Gložana, ostaci manastira su obnovljeni 2004. godine. Novoizgrađena crkva je u osnovi veća od nekadašnjih temelja, a kameni ostaci zidina vidljivi su u oltarskom delu. Pri izgradnji crkve pronađeni su ostaci ljudskih kostiju za koje se pretpostavlja da potiču od ljudi stradalih od turskih ruku, verovatno na ovom istom mestu.

Zlatenac

Na mestu od davnina poznatom kao „crkvine“, na samoj obali Velike Morave, nalazi se manastir Zlatenac za čije se postojanje zna iz spisa iz 16. veka.

Sagrađen je za vreme vladavine despota Stefana Lazarevića u srpsko-moravskom stilu. Pretpostavlja se da je porušen neposredno posle Velike seobe Srba 1690. godine pod patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem i drugi put po gušenju Prvog srpskog ustanka. Iznova je obnovljen podizanjem građevine na temeljima stare crkve. Proglašenjem za samostalni opštežiteljni manastir 1980. godine, u Zlatencu počinje uspon monaškog života i napredak.

Zahvaljujući živopisnom pejzažu u kome je smešten, kao i uređenom prilazu litici sa obale Morave koju krasi manastirska vodenica, Zlatenac je veoma posećen, naročito na praznik Svetih Vračeva Kozme i Damjana, kojima je i posvećen.

Radošin

U ataru sela Radošin, okružen zabranima šuma i udaljen 500 m od obale Velike Morave nalazi se manastir Prečiste Bogorodice.

Pouzdano se zna da je postojao već na samom početku 15. veka, u vreme kada je despot Stefan Lazarević dobio titulu, jer su se u njemu prepisivale knjige od 1402. do 1427. godine. Ktitor nekadašnjeg manastira Radošin bio je vojvoda Radoslav Mihaljević. O veličini i bogatstvu nekadašnjeg manastira govore ostaci kamene plastike koji upućuju na velelepno zdanje građeno po pravilima moravske škole.

Na ostacima srednjevekovnog hrama, u vreme Drugog svetskog rata podignuta je nova crkva, a manastir je iznova oživeo nastanjivanjem monahinja 2002. godine.

Tomić

Manastir Tomić je najjužniji manastir na teritoriji opštine Svilajnac. Nalazi se u selu Vojska, na obroncima Bagrdanske klisure, desnoj obali Velike Morave.

Postojanje ovog manastira je zabeleženo po prvi put krajem XIV i početkom XV veka. Neki delovi stare crkve su sačuvani i na njima podignuta nova jednobrodna građevina. Unutrašnjost crkve je skromna, još uvek bez živopisa. Posvećen je Sv. apostolu Tomi.

Manastir živi zahvaljujući dobročiniteljima iz Vojske koji se okupljaju svake godine o Trnovoj Petki.