| Škole i fakulteti |
 |
|
Predškolska ustanova “Dečja radost” Predškolska ustanova “Dečja radost”, Svilajnac Za novonastalu delatnost je trebalo obezbediti odgovarajuće uslove pa je 1979. godine izgrađen novi objekat i doneta odluka o osnivanju Radne organizacije dečji vrtić “Dečja radost”. U početku je u organizaciji bilo svega dvanaest zaposlenih i 45 dece. Zahteva za mesto u vrtiću je bilo više nego mesta, pa je 1986. godine izvršena dogradnja. Sve veće interesovanje je prouzrokovalo potrebu za novom dogradnjom većeg intenziteta. Pored parka u zelenilu starog dvorišta 1992. godine izgrađen je novi vrtić površine 520 m2. Na kraju XX veka ustanova raspolaže kombinovanim dečjim objektom ukupne površine od 2.000 m2, kapaciteta 300 mesta za decu od jedne do sedam godina starosti i uređeno dvorište ukupne površine 10.000 m2. Izgradnja trećeg objekta izvedena je 2007. godine, te danas vrtić ima 2.550 m2 ukupne površine objekata. Godine 2010. vrtić ima 84 zaposlena radnika i 493 dece – 75 uzrasta do 3 godine, 356 uzrasta od 3 do 7 godina, 10 sa smetnjama u razvoju, 20 u popodnevnom boravku (1-7 godina). U Svilajncu funkcioniše 20 vaspitnih grupa, od čega 5 pripremnih predškolskih grupa (poludnevni oblik) i 14 u seoskim mesnim zajednicama (Bobovo, Vojska, Gložane, Grabovac, Dublje, Kušiljevo, Lukovica, Roanda, Sedlare, Subotica, Troponje, Radošin, Kupinovac i Crkvenac). Radno vreme je od 05:30 do 20:00 časova čime spada u retke ustanove ove vrste u Srbiji koje rade sa decom tokom celog dana. U predškolskoj ustanovi se organizuju boravci različite dužine trajanja u zavisnosti od uzrasta dece, kao i povremeni oblici rada – dramske i likovne radionice, ritmička gimnastika, ekološke aktivnosti, učenje stranog jezika (engleski) i riođendanske proslave. U okviru rekreativng boravka organizuje se jednodnevna ekskurzija za Beograd (predškolski uzrast) i izleti. Izvor: Gavrilović A. (2001): Predškolske ustanove u Srbiji. Službeni glasnik, Beograd. Kontakt:
U izradi… Kontakt:
U školskoj 2010/11.godini Srednja škola “Svilajnac” ostvaruje nastavne planove i programe u sledećim područjima: Gimnazija (opšti tip), ekonomija, pravo i administracija (ekonomski tehničar), mašinstvo i obrada metala (mašinbravar i mehaničar grejne i rashladne tehnike) i trgovina, ugostiteljstvo i turizam (smer konobar i kuvar). Izvor: www.skolasvilajnac.edu.rs Kontakt:
Za 45 godina rada Poljoprivredno-veterinarska škola obrazovala je oko 4.500 stručnjaka – tehničara ratarskog i vinogradarskog smera, tehničara za zaštitu bilja, voćarsko-vinogradarskih tehničara, rasadničara, ratara-traktorista, poljoprivrednih tehničara opšteg smera i veterinarskih tehničara. Danas prostor škole iznosi 10.858 m2, a izgrađene su i dodatne prostorije Doma. U najavi je ponovna dogradnja kapaciteta oko 200 učenika. Škola ima kabinete za stočarstvo, voćarstvo, mehanizaciju, ratarstvo, fiziku, hemiju, informatiku i računarstvo, veterinarsku laboratoriju, biblioteku sa čitaonicom i tri radionice. Izvor: www.poljvet-svil.edu.rs
Kontakt:
Na osnovnim studijama stiče se zvanje inženjera poljoprivrede. Edukacija počinje učenjem o svim vidovima klasične poljoprivredne proizvodnje i kasnije se proširuje znanjem o primeni zahteva proizvodnje organske hrane uz primenu ekoloških principa. Inženjeri će biti u mogućnosti da prate svetske trendove u proizvodnji kvalitetne, zdrave hrane, uz primenu novih tehnologija, sortimenta i standarda. Po završetku osnovnih studija pruža se mogućnost pohadjanja diplomskih studija na kojima se nastavlja dalje usavršavanje, a po završetku stiče se zvanje diplomirani inženjer poljoprivrede – master.
Kontakt: Svilajnac je kao retko koje mesto ispoljio veliku inicijativu i upornost za osnivanje škole. Koliko je Svilajnčanima obrazovanje bilo važno, vidi se iz činjenice da su se školovali od samog nastanka ovih institucija u Srbiji: bilo ih je u evidencijama Velike škole i Bogoslovije u Beogradu, kao i u tada tek otvorenoj Kragujevačkoj i Beogradskoj gimnaziji. Prema mnogim pisanim izvorima, još za vreme Prvog srpskog ustanka i Karađorđa Svilajnac je imao Malu školu (osnovnu). Pisani podaci o radu ove škole javljaju se tek od 1818. godine kada je u Svilajnac došao učitelj iz Raguze (Dubrovnika), poslat od strane lično kneza Miloša. Razvoj Svilajnca posle oslobodjenja od Turaka tekao je ubrzano, a izgradnja stihijski. Regulacija je izvršena 1836. godine kada su ucrtane današnje ulice Svetog Save i Krive čaršije i ispresecane na stotinu parcela. U to vreme crkva se nalazila na mestu gde i danas, a na mestu današnje gimnazijske zgrade bio je Konak sa prostorijama državnih nadleštva. Tadašnje patrijarhalno društvo uočilo je potrebu školovanja dece ženskog pola, uz odvojenu nastavu za dečake i devojčice, pa su otvorili 1857. godine zasebnu Školu za žensku decu. Godine 1860. otvorena je u Svilajncu i Nedeljna škola koju su pohadjale kalfe i šegrti svih esnafa, kao i svi ostali mladići koji nisu završili osnovnu školu. Školovanje u udaljenim mestima stvaralo je velike probleme (dug put i prelazak reke skelom ka Kragujevcu i Jagodini) pa su se Svilajnčani priključili inicijativi 1862. godine za otvaranje Gimnazije u Požarevcu. Iste godine je zbog ratnih prilika iz Beograda premeštena Savamalska gimnazija. Osnovna škola je u početku radila u neudobnim i nehigijenskim zgradama, a kada je dobila svoje prostorije, delila ih je sa okružnim sudom (magistratom). Godine 1852. pokrenute je inicijativa za zidanje zasebne zgrade, međutim zbog neslaganja preporučenog plana od strane Ministarstva prosvete sa mogućnostima u Svilajncu, izgradnja je odložena. Osim manjih prepravki na staroj zgradi izvršenih 1858. godine, škola je i dalje ostala u istom stanju. Po pismu tadašnjeg učitelja upućenog Ministarstvu prosvete 1968. godine, zna se da „za školu služi stara bataljena kafana koja je policijnom vlašću zatvorena, kao nesposobna za primanje putnika na prenoćište ma i za jednu noć – a sada služi za školu i kvartir učitelja“. Najzad 1869. godine doneta je odluka o izgradnji nove zgrade za Osnovnu školu, a sredstva su trebala biti prikupljena od poreskih obaveznika. Zbog velikih izdataka kakve je iziskivala jedna ovakva građevina, opština je tražila pomoć od resavskog naroda da spram svojih mogućnosti obezbede i donesu kamen za gradnju. Pomoć je tražena ne samo od seljana iz okoline Svilajnca iz razloga što su školu u Svilajncu pohadjala deca iz celog sreza. Ni predviđena budžetska sredstva opštine ni pomoć naroda nisu bili dovoljni da pokriju troškove izgradnje. Kako bi rešila problem, Opština je od Svilajnačke crkve na zajam zatražila sumu od 3.000 ćesarskih dukata 1873. godine. Zbog nemogućnosti vraćanja duga crkvi obećala je da će zauzvrat obezbediti zvono, ogradu porte i parohijski dom. Izgradnja je trajala nekoliko godina, a najzaslužniji za realizaciju zidanja zgrade je bio Jevrem Joksimović, tadašnji predsednik Opštine, čije je ime uzidano u temelje. Bez obzira na postojanje Gimnazije u Požarevcu, u Svilajnčanima je rasla želja za osnivanjem i u njihovom gradu. Čitaonica omladine resavske je učestvovanjem u javnim tribinama preko lista „Resavski poštonoša“ (koji je predstavljao jedan od načina za pokretanje i rešavanje brojnih pitanja u Svilajncu) imala vidnu ulogu i u formiranju ideje i pokretanju ovakve akcije. Školska zgrada je zidana u vreme kad su Svilajnčani ne samo preživljavali tešku ekonomsku krizu zbog elementarnih nedaća (poplave i loši prinosi u poljoprivredi), nego i u vreme vrlo teške političke situacije. Podnosili su materijalne žrtve pomažući ustanike u Bosni i Hercegovini u borbi protiv Turaka, a u isto vreme Srbija se pripremala za srpsko-turske ratove koji su iziskivali velika samoodricanja. Štaviše, u vrtlogu toga rata Gimnazija u Svilajncu beleži početak svoga rada. Sagrađena zgrada bila je namenjena Osnovnoj školi, ali je, sticajem okolnosti ustupljena Gimnaziji. Svilajnac je dobio Srednju školu pre Paraćina i Ćuprije iako nije imao status okružnog mesta, gde je otvaranje ovakvih škola bilo prioritet. Za to se može zahvaliti zalaganju zvaničnika i postojanju zgrade Osnovne škole. Prvi zahtev za otvaranje Srednje škole u Svilajncu podnet je Ministarstvu prosvete 1874. godine. Osim zgrade, bilo je potrebno rešiti i pitanje izdržavanja škole, te su prepiska i dogovori sa Ministarstvom trajali sve do 1877. godine. Po Rešenju, svilajnačka Opština je trebalo da obezbedi sa svoje strane „stan, ogrev, školski nameštaj i 400 talira godišnje u ime održavanja nastavničkog tela dok ne bude moguće da se taj izdatak prenese na teret državnog budžeta“. Velika čast je učinjena Gimnaziji 1878. godine kada je Svilajnac posetio knez Milan Obrenović sa porodicom i prenoćio u prostorijama škole. Obrazovanje ženske dece je postalo deo svakodnevnog života te ih je u Realčici bilo već od školske 1878/79. godine, verovatno po odobrenju Ministarstva, jer je zvanično odobrenje usledilo tek 1879. godine. Svilajnac je zaslugom ministra prosvete, Stojana Boškovića (koji je bio poreklom iz Svilajnca), 1879. godine dobio i treći razred Gimnazije. Četvrti je otvoren 1881. godine. Iako je rešeno pitanje prostorija za Srednju školu, osnovna škola je i dalje bila u nezavidnoj poziciji. Februara 1887. godine podignuta je nova zgrada „kod Zapisa“ koja i dalje nije bila dovoljna. U njoj je, pored opštinskih prostorija, bilo smešteno i nekoliko razreda muške škole. Ostali razredi bili su na rezličitim mestima u varoši: u staroj opštinskoj zgradi kod crkve, u privatnoj zgradi u krivoj čaršiji, u zasebnoj privatnoj zgradi „kod telegrafa“. Zboj neadekvatnih uslova školovanja nastala je ideja o izgradnji jedinstvene zgrade osnovne škole. Nova zgrada osnovne škole podignuta je 1892/93. godine (današnja zgrada nekadašnje Mašinske škole). Rad Gimnzaije su stalno prekidali ratovi, kao i nedovoljna zainteresovanost Ministarstva da finansijski podrži školu pa je njena sudbina uvek visila o koncu – da li će biti ugašena ili će njen rad preći na teret opštine i dobrotvora. Ukazom od 1896. godine ukinute su gimnazije u Svilajncu i još tri mesta, te je varoš na sopstveno insistiranje, a uz odobrenje ministarstva, otvorila privatnu gimnaziju. Postojali su izgledi za otvaranje poljoprivredne škole pošto je Svilajnac već tada bio razvijena poljoprivredna opština. Radi olakšavanja državnog budžeta krajem devetnaestog veka Zakonom je predviđeno obavezno četvororazredno osnovno školovanje za decu oba pola, kao i otvaranje građanskih škola. Cilj ovih škola bio je da decu pripreme za privredni građanski život te su u gradskim sredinama postojali zanatsko-trgovinski pravci, a u selima poljoprivredni, odvojeno za mušku i žensku decu. Školovanje je trajalo 3 godine. Nastavni program predstavljao je neku vrstu modifikacije gimnazijskog programa, prilagođenog praktičnim potrebama. Zato su Svilajnčani prihvatili ovu školu i smatrali je produžetkom ukinute Gimnazije. Juna 1904. godine Ministarstvo je donelo odluku da se Građanska škola ukine. Kratko vreme u Svilajncu je postojala i Svilajnačko-zanatlijsko-trgovačka večernja i nedeljno-praznična kola otvorena 1899. godine koja je radila samo nekoliko meseci. Kako je školovanje ženske dece bilo neophodno, otvorena je Ženska zanatska škola u saradnji sa Ženskom podružinom 1901. godine. Uprava Ženske podružine je upravljala školom u kojoj su postojale redovne (12-17 godina starosti sa završenom osnovnom školom), vanredne (starije devojke) i privatne učenice (samofinansirajuće). Škola je trajala 6 godina, a učenice su se osposobljavale za sledeće oblasti: ženski rad teorijski i praktični, kao i šivenje rublja rukom i mašinom, beli vez (francuski) i vez sa zlatom i svilom i krojenje i šivenje haljina, kao i dodatni opšteobrazovni predmeti. Zanimljivo je da su učenice dobijale 50% zarade od izrađenih i prodatih predmeta, dnevnicu, a najbolje su mogle predavati u školi i dobiti na poklon šivaću mašinu. Godine 1909. bilo je pokušaja da se u žensku radničku školu uvede srpski jezik radi opšteg obrazovanja devojaka. Međutim, patrijahalno društvo Svilajnca je pružilo veliki otpor takvoj naprednoj ideji (da se radionica pretvori u školu) smatrajući da je devojkama „potreban zanat, a ne znenje“. Na žalost, u ovoj borbi pobedili su oni koji su smatrali „da će 5 časova srpskog jezika nedeljno upropastiti Radničku školu ženske podružine“. Nepotpuna Gimnazija je otvorena iznova 1909. godine. Imala je 4 razreda i bila je privatnog karaktera. Grmnaziji je ponovo pripojen Fond siromašnih učenika, koji je po gašenju gimnazije pripao osnovnoj školi. Pomoć siromašnim učenicima je davana u knjigama, odeći, novcu i školskom materijalu. Interesantno je da je tada nastala i Đačka štedionica, gde su učenici davali novac direktoru škole, a on ga je slao u novčani zavod (tadašnju štedionicu) na „priplod“. U vreme proslave stogodišnjice Čegarske bitke, jedan hroničar je o Svilajncu zapisao: „mala, ali čista varoš; ona ima svoju biblioteku, čitaonicu (a beogradska opština još je nema), lepe i ugledne zgrade za škole, a sad otvara i privatnu gimnaziju, ima pevačko društvo streljačko društvo, koje bolje napreduje nego beogradska, priredila jednu paleontološku i jednu etnografsku izložbu, položila juče prekjuče temelj za zidanje narodnog doma u kome će podići veliku salu za gimnasatiku, za pozorište i za sve druge kulturne ustanove. Takva varoš smela je i trebalo da proslavi stogodišnjicu i njen kulturni napredak je u stvari najlepše delo onomadašnje proslave“. Novembra 1909. godine u Svilancu je otvorena Trgovačko-zanatlijska škola, pod pokroviteljstvom Zanatlijskog saveza Srbije i Ministarstva narodne privrede. Interesovanje učenika je u startu bilo veliko. Najveća poplava u istoriji Svilajnca, takozvana Velika poplava koja se dogodila 1910. godine, uništila je grad i odnela brojne žrtve: „sva varoš ležala je pod vodom celu noć. Voda je jurila pojedinim ulicama sa 2-3 m visine. Mulj je ostao posle vode, i po kućama i po ulicama sa ½ m i više“. Gimnazijska zgrada je bila puna stradalnika kojima su kuće uništene vodenom stihijom. U školama je rad bilo nemoguće nastaviti dok se ne saniraju posledice. Sredstva za obnovu škole su dobijena iz budžeta Ministarstva i opštine. Prepreka obrazovanju osoba ženskog pola nije bila samo u patrijarhalnosti društvenog sistema, već i u odupiranju samih poslodavaca, majstora i trgovaca. Donekle, otpor je slomljen 1911. godine kada je otvorena Škola za produžno obrazovanje svršenih učenica osnovne škole. Do tada su postojali planovi za osnivanje škole za domaćice, škole za nepismene devojke i produžna škola za devojke koje su svršile samo četiri razreda osnovne škole. Pomenuta škola je otvorena 7. novembra 1911. godine. Na žalost, škola je obustavljena dva meseca kasnije zbog postepenog odustajanja učenica. Godine 1911. uveden je i IV razred, a već sledeće Ministarski Savet odobrio je otvaranje šestorazredne Gimnazije – o trošku opštine. Česte su bile molbe građana Svilajnca Ministarstvu da preuzme finansiranje, međutim pošto Svilajnac nije bio obrazovni, niti značajan administrativni centar, odobrenje je izostalo. Gimnazija je povremeno pustela zbog kolere i balkanskih ratova, a u martu 1914. grad je zadesila tolika poplava da je stanovništvu naređeno da se iseli. Prvi svetski rat uticao je na život u celoj Srbiji. Sve kulturno-prosvetne ustanove u Svilajncu su prestale da rade. Kada je u rat protiv Srbije stupila i Bugarska, srpske snage su počele sa povlačenjem te je 27. oktobra 1915 i Svilajnac pao u ruke neprijatelja. Bugari su vršili strašan teror nad ljudima: postavili su svoje činovnike i učitelje i uveli bugarski kao službeni jezik. Sve školske i čitaoničke knjige, arhiva i invenatr „Pokliča“ spaljeni su ispred škole. Preživelo je vrlo malo knjiške građe i to zahvaljujući tome što su se u kritičnom trenutku nalazile u privatnim kućama. Doboš je pozivao stanovništvo na zborove, zabave i u crkvu. Pljačkali su, otimali hranu i pretresali imovinu. Otpor Svilajnčana je bio ogroman. Čudnom igrom slučaja, na isti dan na koji je i okupiran, ali tri godine kasnije, Svilajnac je oslobođen od okupatora. Godinu dana po oslobođenju, Gimnazija je iznova počela sa radom. Zadržala je status šestorazredne privatne, pa je u teškim posleratnim godinama bilo potrebno naći neophodna finansijska sredstva. Koliko je važno obrazovanje bilo građanima varoši govori činjenica da su davali priloge ili pozajmice u novcu kako bi se zgrada popravila, a inventar obnovio. Da bi nadoknadili izgubljeno vreme, učenici su školu pohadjali po skraćenom, ubrzanom programu, iako nije bilo dovoljno nastavnika. Godine 1920. države je preuzela finansiranje četiri niža razreda Gimnazije, a 1928. je uveden privatni VII razred. Opstanah svih viših samofinansirajućih razreda je doveden u pitanje jer je zbog siromaštva upisan manji broj učenika nego obično. Godine 1929. Ministarstvo je donelo zakon kojim se ukidaju sve škole bez adekvatnih uslova za rad. Gimnazija u Svilajncu je, iako u lošem stanju, zahvaljujući velikoj podršci i zalaganju građana prećutno ostavljena sve do 1932. godine. Tada je ministarski izaslanik nepovoljno ocenio njeno stanje što je rezultiralo ukidanjem. Školska arhiva je prebačena u Jagodinsku gimnaziju, a inventar i zgrada su predati opštinskom sudu. Peticije pisane od strane roditelja i učenika direktno Kralju urodile su plodom te je niža privatna gimnazija vraćena. Izdržavanje samoupravne gimnazije roditeljima učenika je finansijski teško palo, te su inicijative za prelazak na državni budžet nastavljene. Tek usvajanjem novog Finansijskog zakona 1933. godine, ispunjeni su uslovi za prelazak Gimnazije na budžet, pri čemu je dobila i novo ime - Državna nepotpuna realna gimnazija. Broj učenika je udvostručen, a mnogi učenici koji su u medjuvremenu krenuli u gimnazije okolnih gradova vratili su se nazad. Gimnazijskoj zgradi je 1935. dograđen još jedan deo sa dodatne 4 učionice. U skladu sa prilikama u zemlji, za vreme Drugog svetskog rata rad škole je bio neredovan. Objekat i inventar su u toku okupacije ostali neoštećeni. Potpunom gimnazijom biva proglašena 1941. godine, a godinu dana kasnije otvoreni su VII i VIII razred sa državnim finansiranjem. Školovanje je bilo opterećeno političkim prilikama i presijama, a u Smederevskoj Palanci je osnovan Zavod za prinudno vaspitanje dece. Po oslobođenju škola dobija društveni organ upravljanja – Školski savet. Od 1951. godine izvršena je reorganizacija obrazovanja u celoj zemlji te je 8 razreda osnovne škole postalo obavezno. Gimnazija je zadržala učenike višeg tečaja (IV-VIII rezred) i dobila naziv Viša gimnazija. Osnovnoj školi su pripojeni iste godine i I-III razred gimnazije, a sledeće godine i IV. Nova reorganizacija izvršena je 1953. godine i gimnaziji su pripojeni viši razredi osmogodišnje škole i postala je Potpuna mešovita gimnazija. Dve godine kasnije novom reorganizacijom niži tečaj gimnazije je vraćen Osnovnoj školi. Savet za školstvo sreza Svetozarevo dostavio je 1956. godine Gimnaziji odluku da ne upisuje novu generaciju učenika, a umesto nje počeće sa radom Srednja ekonomska škola iz Paraćina. Kako je ova škola kasnila sa otvaranjem, Gimnazija je nastavila sa radom još godinu dana, kada je ugašena. Paralelano sa njenim ukidanjem razvija se tek otvorena Srednja poljoprivredna škola sa novom zgradom. Gašenje je teklo postupno, a prostorije je u drugoj smeni koristila ona, pre podne i popodne slobodne učionice je koristila osnovna, a u trećoj smeni Škola za obrazovanje radnika. 1960. je bila poslednja godina u radu gimnazije. Ukidanje Gimnazije izazvalo je revolt građana koji nije prestao ni narednih godina te je upućen zahtev Skupštini Opštie Svetozarevo da odobri gimnaziji „Svetozar Marković“ u Svetozarevu otvaranje izdvojenih odeljenja sa sedištem u Svilajncu. Odbreno je uz uslov da na teret opštine Svilajnac bude prostor, oprema i nadoknada nastavnicima, da kapacitet bude 2 odeljenja sa 80 učenika. Nastava je održavana u prostorijama Srednje poljoprivredne škole Svilajnac. U gimnaziji u tadašnjem Svetozarevu i u isturenom Odeljenju Svilajnac raspisan je referendum 15. aprila 1966. godine radi izjašnjavanja i donošenja odluke o izdvajanju odeljenja iz sastava matične gimnazije. Tom prilikom članovi oba kolektiva su se izjasnili za izdvajanje što je ozvaničeno Rešenjem od strane Republike. Izdvajanje se poklopilo sa završavanjem nove školske zgrade (današnja osnovna škola). Naziv joj je bio „Laza Stojanović“, a na drugoj godini je po nastavnom planu bio predviđen i matematički smer. Novembra 1966. godine SO Svilajnac donela je rešenje o osnivanju Gimnazije, a svečano otvaranje škole je bilo deset meseci kasnije. U srednjem školstvu Svilajnca sedamdesetih godina prvo je došlo do spajanja Gimnazije i škole za KV radnike, kao i Poljoprivredne škole i Internata. Sa ponovnom reformom školstva od dve škole nastao je Obrazovni centar usmerenog obrazovanja i vaspitanja, “Laza Stojanović”, 1982. godine. Reformom obrazovanja od 1. aprila 1987. godine od dve radne jedinice, Centra - Poljoprivredne škole, i “Dragoša” formirane su dve samostalne škole. Danas u opštini Svilajnac postoje ustanove koje obezbedjuju sve nivoe obrazovanja, počev od Dečjeg vrtića “Dečja radost”, preko četiri osnovne škole (u gradu i selima), Srednja škola “Svilajnac”, zatim Poljoprivredno-veterinarske škole sa Domom učenika “Svilajnac”, i na kraju Fakulteta ekološke poljoprivrede. Izvor: Trujić N. (1977): Sto godina gimnazije „Laza Stojanović“ u Svilajncu. Odbor za proslavu stogodišnjice gimnazije u Svilajncu, Svilajnac. |
